Klon zwyczajny (Acer platanoides)
Klon zwyczajny jest najpospolitszym gatunkiem klonu w Polsce i jednym z częstszych drzew liściastych w krajowych lasach mieszanych. Rośnie na terenie całego kraju, od nizin po regiel dolny w górach, osiągając zazwyczaj wysokość 20–25 metrów. Preferuje gleby żyzne, wilgotne, ale dobrze przepuszczalne — często zasiedla brzegi lasów bukowych i grabowych.
Drewno klonu zwyczajnego jest kremowobiałe, z delikatnym różowym odcieniem w rdzeniu. Ma równomierną, drobną strukturę, co przekłada się na gładkie wykończenie po heblowaniu i toczeniu. Z perspektywy tokarza jest to gatunek przewidywalny — rzadko sprawia niespodzianki, ale też rzadko oferuje niezwykłe usłojenie figurowe.
Dostępność surowca
Klon zwyczajny pozyskiwany jest w Polsce głównie przy okazji wycinki pielęgnacyjnej lasów, usuwania drzew przydrożnych i wycinek porządkowych. Nie jest gatunkiem uprawianym plantacyjnie na cele drzewne. Tartaki specjalizujące się w gatunkach liściastych sporadycznie oferują tarcicę klonową — głównie z Mazowsza, Małopolski i regionów podkarpackich.
Jawor (Acer pseudoplatanus)
Jawor to gatunek górski, naturalnie rosnący w Polsce na Karpatach i Sudetach, na wysokościach od 400 do 1200 m n.p.m. Spotykany jest w buczynach karpackich, olszynkach górskich i na zboczach dolin rzecznych w obszarach podgórskich. Poza rejonem górskim można go napotkać jako drzewo sadzące się samoczynnie przy lasach liściastych na całym południu kraju.
Drewno jaworu jest zazwyczaj nieco jaśniejsze od klonu zwyczajnego, o białożółtawej barwie. Cechuje się zbliżoną twardością, ale wykazuje większą skłonność do tworzenia usłojenia figurowego — szczególnie waloryzowanego przez lutników do produkcji gryfów skrzypcowych i tylnych płyt instrumentów smyczkowych.
Jawor stosowany jest tradycyjnie w europejskim lutnictwie od co najmniej kilku stuleci — zarówno do budowy instrumentów smyczkowych, jak i elementów dekoracyjnych mebli. Szczegółowe informacje o właściwościach akustycznych jaworu dostępne są w publikacjach Instytutu Technologii Drewna.
Klon polny (Acer campestre)
Klon polny to najdrobniejszy z rodzimych gatunków — rzadko przekracza 15 metrów wysokości i często rośnie w formie krzewiastej. Zasiedla ciepłe, suche siedliska: skraje lasów, miedze, zarośla na wapiennym podłożu. Najliczniej spotykany jest w Polsce centralnej i południowo-zachodniej.
Ze względu na nieduże rozmiary kłody, drewno klonu polnego jest trudno dostępne jako surowiec tartaczny. Bywa wykorzystywane przez tokarzy do małych form — skrzynek, puzderek, rączek narzędzi — gdzie jego kremowa barwa i drobna textura wyróżniają wyrób spośród pospolitszych gatunków.
Tabela porównawcza
| Gatunek | Polska nazwa | Siedlisko | Dostępność drewna | Uwagi tokarskie |
|---|---|---|---|---|
| Acer platanoides | Klon zwyczajny | Niziny–regiel dolny | Umiarkowana | Stabilny, przewidywalny |
| Acer pseudoplatanus | Jawor | Karpaty, Sudety | Ograniczona (rejony górskie) | Usłojenie figurowe, instrumenty |
| Acer campestre | Klon polny | Skraje lasów, miedze | Niska (małe kłody) | Małe formy, drobne wyroby |
Identyfikacja gatunków na składzie drewna
W praktyce tartacznej drewno klonu zwyczajnego i jaworu bywa sprzedawane pod wspólną nazwą „klon". Różnice są widoczne po przetarciu — jawor ma delikatniejszy połysk i nieco jaśniejszą barwę. Na świeżym przekroju poprzecznym klon zwyczajny ma wyraźniejszy, różowawy rdzeń.
Przy zakupie od tartaków w rejonie karpackim i sudeckim większe prawdopodobieństwo dotyczy jaworu. W Polsce centralnej dominuje klon zwyczajny. Gatunek ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy celem jest uzyskanie specyficznego usłojenia figurowego lub spełnienie wymagań lutniczych.
Dane dotyczące rozmieszczenia gatunków w Polsce dostępne są na portalu Banku Danych o Lasach (bdl.lasy.gov.pl), prowadzonym przez Lasy Państwowe.